Terugblik studiemiddag over ‘De rol van verwijtbaarheid bij terugvordering en invordering’

Op 1 oktober 2026 hielden de VAR en de Vereniging voor Belastingwetenschap (VBW) een studiemiddag over het thema ‘De tol van verwijtbaarheid bij terugvordering en invordering. Middagvoorzitter (en voormalig VAR-bestuurslid) Thomas Sanders schreef onderstaande terugblik.

Een gevulde gereedschapskist, maar niets om te repareren?
Soms kan de conclusie van een studiemiddag ook gewoon zijn dat de wetgever het gereedschap heeft aangereikt, maar dat het bestuur en de rechter ervoor kiezen om die niet te gebruiken. Bijvoorbeeld omdat zij de uitkomst in zaken gewoon rechtvaardig vinden.

Jasper Graaff vertelde over welke rol verwijtbaarheid bij het ontstaan van een belastingschuld speelt bij invordering in het fiscale recht en Willemijn Roozendaal over de rol van verwijtbaarheid bij terugvordering in het sociaal zekerheidsrecht. Tot slot vertelde Hayde Zarkeshan over het werk van Belangenbehartiger bij de Belastingdienst en de perspectieven van de burgers die zich daar melden.

Wat mij met name opviel is dat er (in ieder geval in delen van) het belastingrecht en het sociaal zekerheidsrecht op zich ruimte is voor bestuursorganen om wél rekening te houden met de mate waarin de burger een verwijt treft bij het ontstaan van een geldschuld, maar dat die ruimte kennelijk niet altijd wordt benut en dat burgers dat niet altijd begrijpen. Kiest het bestuursorgaan om die ruimte niet te benutten, dan wordt het bestuur daarin niet snel alsnog gecorrigeerd door de bestuursrechter.

De wetgever kan hier dus (eindelijk eens keer) niet als ‘de schuldige’ worden aangewezen. Wij moeten met name onszelf in de spiegel aankijken als het niet goed gaat. Als dagvoorzitter bracht dat mij dat dan ook tot de vraag aan het publiek of ‘wij’ hier eigenlijk een probleem zien? Wordt er te weinig rekening gehouden met de verwijtbaarheid van de burger bij terugvordering?

Daar kwam niet een heel eenduidig antwoord op. Dat komt denk ik ook omdat het antwoord op die vraag nauw samenhangt met je rechtsgevoel.

Een mooi voorbeeld kwam in dat kader van Willemijn, die wees op ECLI:NL:CRVB:2026:500, waarin een man € 19.445,57 moest terugbetalen aan het UWV omdat hij bij het bedrijf van zijn neef als een soort bezigheidstherapie opruimwerkzaamheden verrichte. Dat zijn gewoon op geld waardeerbare werkzaamheden en dat betekent dat de appellant in die zaak ten onrechte een WIA uitkering had genoten. Die uitkering moet dus terug naar de gemeenschapskas. Een deel van het publiek uitte verontwaardiging, maar een ander deel zag daar niet echt een probleem in. Had je maar beter moeten weten, en als je kan opruimen bij je neef, dan kan dat ook in loondienst.

Te veel gemeenschapsgeld gekregen? Dan had jij daar nooit recht op en moet je dat gewoon terugbetalen. Die calvinistische instelling zit kennelijk diep bij ons allen. Dat zie ik zelf niet zo snel veranderen vanuit het bestuur en de rechterlijke macht. Dus dan komen we tóch weer terug bij de wetgever: als het parlement vindt dat het niet rechtvaardig is, dan zal die dus in actie moeten gaan komen. Of niet.

Gerelateerde berichten